1694
Арман Қоржымбаев Бас редактор
Фотосурет: DKNews.kz
Отын әуе компанияларының маржасын қысқартып отыр. Неғұрлым үнемді ұшақтарға көп жыл бойы инвестиция салған тасымалдаушылар енді келесі резервті операциялық деректерден, аналитикадан және жасанды интеллектіден іздей бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының (IATA) болжамынша, 2026 жылы әлемдік әуе компаниялары отынға шамамен 350 млрд доллар жұмсайды. Бұл саланың барлық операциялық шығыстарының үштен біріне жуық. IATA-ның ұшу және операциялық қызмет жөніндегі директоры Стюарт Фокс алдағы үнем барған сайын деректерге негізделген шешімдерге тәуелді болады деп есептейді.
Отынға $350 млрд, ал рентабельділік небәрі 2%
Керосин бағасы маржасы төмен бизнес үшін аса сезімтал фактор.
2025 жылы әуе компанияларының жаһандық рентабельділігі 4,2% болса, 2026 жылы IATA оның 2%-ға дейін төмендеуін күтеді. Мұндай жағдайда отын шығынын аз ғана мөлшерге қысқартудың өзі тасымалдаушы үшін елеулі қаржылық мәнге ие болады.
IATA-ның наурызда өткізген сауалнамасында әуе компанияларының 90%-ы отын тиімділігін басым міндет деп атаған. Қаржы мен сатып алуға жауапты басшылар арасында бұл көрсеткіш 96%-ға жетті.
Стюарт Фокс үнемдеудің келесі кезеңін ұшу операцияларын тереңірек талдаумен байланыстырады.
IATA
«Әуе паркін жаңарту немесе маршруттық желіні өзгерту арқылы тиімділікті одан әрі арттыру мүмкіндіктері едәуір зерттеліп қойғандықтан, келесі үнемделген бір галлон отын барған сайын деректерге негізделген неғұрлым сапалы операциялық шешімдердің нәтижесі болады. Бұдан әрі үнемге қол жеткізу үшін операциялық қызметті тереңірек түсіну, сапалырақ бенчмаркинг және компания көрсеткіштерінің нарықтағы басқа қатысушылардың нәтижелерімен қалай салыстырылатынын түсіну қажет», — деді Фокс.
Фокс бұл тәсілді IATA сайтындағы өз блогында егжей-тегжейлі сипаттайды.
Air Astana отын шығынын тағы 2%-ға азайтуды көздейді
Қазақстан авиациясы үшін бұл тақырыптың практикалық маңызы жоғары. Air Astana әуе паркін жаңартуды отынды қосымша үнемдеуге көмектесетін цифрлық құралдармен қатар жүргізіп келеді.
Әуе компаниясының 2025 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысына арналған материалдарында жасанды интеллект негізіндегі әуе кемелерінің сипаттамаларын мониторингтеу жүйесін іске қосуға дайындық жүріп жатқаны айтылады. Жүйенің мақсаты — бүкіл маршруттық желі бойынша отын шығынын қосымша 2%-ға дейін азайту.
Бұл дәстүрлі оңтайландыру құралдарынан кейінгі келесі кезең.
Сол кезеңде Air Astana Fuel Tankering бағдарламасы 12 ай ішінде шамамен 6 млн доллар үнемдеуге мүмкіндік бергенін хабарлаған. Маршруттарды оңтайландыру құралы мен басқа да операциялық шешімдер отын шығынын төмендетуге қосымша үлес қосты.
Air Astana-ның 2025 жылғы интеграцияланған есебінде компания отын тиімділігін арттыру және әуе кемелерінің сипаттамаларын бақылау жүйелерінің кешенін енгізіп жатқаны көрсетілген.
Жаңа ұшақ отынды үнемдеудің ең айқын тәсілі болып қала береді
Цифрлық шешімдер әуе паркін жаңғыртудың орнын баспайды.
2025 жылы Air Astana Airbus A320 тобына жататын сегіз ұшақ алып, үш Embraer E2 ұшағын пайдаланудан шығарды. Компания әуе паркі соңғы 20 жылдан астам уақыт ішіндегі ең біріздендірілген әрі отын үнемдейтін деңгейге жеткенін атап өткен.
2025 жылдың соңында топтың әуе паркінде 62 ұшақ болды, ал әуе кемелерінің орташа жасы 6,4 жылды құрады. Air Astana паркінің негізін заманауи Airbus A320 тобының ұшақтары және алыс халықаралық бағыттарға арналған Boeing 767 ұшақтары құрайды.
Өңірдегі басқа тасымалдаушылар да паркін жаңартып жатыр. Azerbaijan Airlines 2026 жылы кезекті Airbus A320neo ұшағын алды, ал Uzbekistan Airways Boeing 787-9 және Airbus A321neo ұшақтарын пайдалануға енгізуде.
Алайда әуе паркі тиімдірек болған сайын назар әрбір нақты рейсте ұшақтың қалай пайдаланылатынына көбірек ауысады.
Деректер әуе компаниясының қай жерде артық отын жұмсайтынын көрсетеді
IATA көптеген тасымалдаушылардың операциялық көрсеткіштерін салыстыру мүмкіндігіне ие.
IATA
Фокстың айтуынша, қауымдастық әлем бойынша 240-тан астам әуе компаниясының жедел деректеріне қол жеткізеді. Аналитика ұшақ түрлерін, маршрут профильдерін, ұшудың жекелеген кезеңдерін және географиялық аймақтарды салыстыруға мүмкіндік береді.
Мысалдардың бірі — рейс аяқталғаннан кейін ұшақта қалған отын көлемі.
«Мысалы, белгілі бір әуе компаниясының ұқсас әуе кемелерін салыстырмалы бағыттарда пайдаланатын басқа операторларға қарағанда рейстерді жүйелі түрде көбірек отын қалдығымен аяқтайтынын көре аламыз. Мұндай бенчмаркинг қауіпсіздікке нұқсан келтірмей, отын тиімділігін арттыру мүмкіндіктерін анықтауға көмектеседі», — деп түсіндірді Фокс.
Егер бір ауытқу көптеген рейстерде қайталанса, оны жай бақылаудан нақты операциялық міндетке айналдыруға болады: рәсімдерді өзгерту, жоспарлауды түзету немесе қызметкерлерді қосымша оқыту.
Мұндай талдау үшін IATA, соның ішінде, Flight Operations Data eXchange (FOX) жүйесін дамытып келеді. Жүйе жоспарланған және нақты көрсеткіштерді салыстыру үшін рейстерді жоспарлау, нақты ұшу орындалымы және әуе кемелерінің конфигурациясы туралы деректерді біріктіреді.
Үнемдеудің бәрі экипаж бен әуе компаниясына байланысты емес
Отын шығыны тек ұшаққа қанша керосин құйылғанына немесе экипаж қандай жылдамдық таңдағанына ғана тәуелді емес.
Әуе қозғалысын ұйымдастыру, қолжетімді траекториялар, рұқсат күту және қонуға кіру сызбалары да әсер етеді.
«Тиімсіздіктің көптеген көзі авиациялық құн тізбегінің басқа буындарында, ең алдымен әуе қозғалысын ұйымдастыру жүйесінде пайда болады. Әуе компаниялары ұшудың барлық кезеңдерінде неғұрлым тиімді траекторияларды қамтамасыз етуге тиіс аэронавигациялық қызмет көрсетушілерге тәуелді. Соның бір мысалы — қонуға кіру кезінде неғұрлым тікелей маршруттарды пайдалану, бұл отынды айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді», — деді Фокс.
Бұл бағыттағы құралдардың бірі — Performance-based Navigation, яғни сипаттамаларға негізделген навигация. Соңғы алты жылда IATA Әзербайжан, Тәжікстан және Өзбекстандағы тиісті жобаларға қатысты.
Авиацияда бірнеше пайыз үнемнің өзі салмақты
Отын тиімділігі бір ғана ірі шешімге тәуелді болудан қалып барады.
Жаңа ұшақ неғұрлым тиімді конструкциясы мен қозғалтқыштары есебінен отын шығынын азайтады. Ал аналитика күнделікті пайдалану барысында туындайтын шығындарды іздейді: маршруттардан, жүктемеден, отынды жоспарлаудан, қонғаннан кейінгі қалдықтан және нақты ұшақ түрлерін пайдаланудан.
Air Astana мұндай әсердің қаншалықты нақты болатынын көрсетеді. Компания дерегі бойынша, Fuel Tankering бағдарламасының өзі 12 айда шамамен 6 млн доллар үнемдеуге мүмкіндік берген, ал жасанды интеллект негізіндегі келесі жүйе бүкіл желі бойынша отын шығынын қосымша 2%-ға дейін қысқартуға бағытталған.
Әлемдік авиацияның отынға жұмсайтын шығыны 350 млрд долларға жетеді деген болжам аясында тасымалдаушылар үшін тиімділіктің әрбір пайызы маңызды. Және бұл пайызды барған сайын жаңа ұшақтың қозғалтқышынан ғана емес, оның қалай ұшатыны туралы деректерден де іздейді.
Бұған дейін біз Air Astana цифрландыруды қалай күшейтіп, жасанды интеллектіні енгізіп жатқаны туралы жазған едік. Компания цифрлық шешімдерді басқа операциялық процестерде де дамытып келеді. Сондай-ақ біз Air Astana-ның жерүсті қызмет көрсетуді басқаруда ЖИ қолдануы туралы хабарлағанбыз.
Air Astana IATA авиакеросин жасанды интеллект Қазақстан авиациясы отын үнемдеу әуе компаниялары
Источник: dknews.kz
