1958
Арман Қоржымбаев Бас редактор
Фотосурет: Gov
Семей мен Ипрді тарихи жады қайта тоғыстырды. Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толар қарсаңда Қазақстан мен Бельгия өкілдері соғыс пен техногендік апаттардың адамзатқа қандай ауыр зардап әкелетінін тағы бір мәрте еске салды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстанның Бельгиядағы Елшілігінің ресми хабарламасына сәйкес, Қазақстанның Бельгиядағы Елшісі Роман Василенко мен Ипр қаласының мэрі Катрин Десомер ядролық сынақтар мен техногендік апаттар құрбандарына арналған ескерткішке гүл қойды. Бұл монументті Қазақстан 2010 жылы Бельгияның Ипр қаласына сыйға тартқан.
Қазақстан сыйлаған ескерткіш Ипрде 2010 жылдан бері тұр
Еске алу рәсімі 28 тамызда, Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні қарсаңында өтті. Роман Василенко мен Катрин Десомер құрбандарды бір минут үнсіздікпен еске алды.
Ипр мен Семей үшін бұл рәсімнің мәні айрықша. Бельгиялық қала Бірінші дүниежүзілік соғыстың қасіретті салдарының символдарының біріне айналса, Семей ондаған жыл бойы КСРО-дағы ең ірі ядролық сынақ полигондарының бірінің зардабын тартты.
«Семей мен Ипрдің тәжірибесі бізге қарапайым, бірақ маңызды ақиқатты еске салады: бейбітшілікті қалыпты жағдай деп қабылдауға болмайды. Оны ортақ күш-жігермен сақтап, келер ұрпаққа жеткізу қажет», — деді Қазақстанның Бельгиядағы Елшісі Роман Василенко.
Екі қаланың байланысы тек еске алу іс-шараларымен шектелмейді. Семей мен Ипр арасындағы бауырластық қатынастар туралы келісім 2012 жылғы 16 наурызда жасалған.
456 ядролық сынақ 29 тамыздың мәнін өзгертті
Семей ядролық полигоны 1991 жылғы 29 тамызда жабылды. Төрт онжылдықтан астам уақыт ішінде оның аумағында 456 ядролық сынақ өткізілді.
Кейін бұл күн Қазақстанның ұлттық тарихынан шығып, халықаралық деңгейдегі маңызды датаға айналды.
Қазақстанның бастамасымен БҰҰ Бас Ассамблеясы 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні деп жариялады. Ол алғаш рет 2010 жылғы 29 тамызда аталып өтті. Бұл күннің таңдалуы Семей полигонының жабылуымен тікелей байланысты. Мұны Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми парақшасы да растайды.
Полигон жабылғаннан кейін Қазақстан әлемдегі ең ірі ядролық арсеналдардың бірінен өз еркімен бас тартты. Соның нәтижесінде Семей тарихы ядролық сынақтардың зардаптары туралы ғана емес, ядролық қарусыздану жөніндегі халықаралық пікірталастың да бір бөлігіне айналды.
Сондықтан 1991 жылғы 29 тамыздағы тарихи шешімнің 35 жылдығы Қазақстан аумағында ғана аталып өтіп жатқан жоқ. Осы күндері елдің антиядролық бастамаларына арналған іс-шаралар шетелдерде де ұйымдастырылуда.
Ипр мен Семей жастар арқылы байланысты күшейтпек
Ипр мэрі Катрин Десомер екі қала арасындағы қарым-қатынастың тарихи жадыны сақтауға негізделгенін айтты.
«Ипр мен Семейді ерекше байланыс және тарихи жадыны сақтауға деген ортақ ұмтылыс біріктіреді. Өткеннің сабақтары келер ұрпаққа беріліп, бейбітшілікті нығайтуға қызмет етуі маңызды», — деді Катрин Десомер.
Тараптар бауырлас қалалар арасындағы байланысты әрі қарай дамытуға дайын екенін растады. Атап айтқанда, мәдени, білім беру және жастар жобаларын жүзеге асыру көзделіп отыр.
Мұндай ынтымақтастық хаттамалық гүл қою рәсімдерінен әлдеқашан асып кеткен. 2025 жылғы қыркүйекте Роман Василенконың Ипрге сапары кезінде тараптар мәдени және білім беру салаларындағы байланысты кеңейту мәселелерін де талқылаған. Сол кезде қалалық кітапханаға Абай шығармаларының фламанд және француз тілдеріндегі нұсқалары табысталды.
Семей үшін бұл ядролық сынақтардың зардаптары туралы тарихи жадыны Қазақстан ішіндегі мерейтойлық даталар арқылы ғана емес, тұрақты халықаралық байланыстар арқылы да сақтауға мүмкіндік береді.
35 жылдан кейін де Семей әлемдік антиядролық күн тәртібінде
2026 жылғы 29 тамызда Семей ядролық полигонының жабылғанына тура 35 жыл толады.
Ондаған жылға созылған ядролық сынақтардан кейін Қазақстан тарихында пайда болған бұл күн бүгінде БҰҰ күнтізбесіне енген. Ал Ипрдегі ескерткіш Семей тарихының соғыстың ауыр зардабын көрген Еуропаның басқа бір қаласымен қалай тоғысқанын көрсетеді.
Роман Василенко мен Катрин Десомер енді бұл байланысты екі қала арасындағы жаңа жобалар арқылы жалғастыруға ниетті.
Бұған дейін біз Семей ядролық полигоны жабылғаннан кейінгі 35 жылда Қазақстан қандай жол таңдағанын және елдің антиядролық саясатты бейбіт атомды дамыту бағытымен қалай ұштастырып отырғанын жазған едік.
Семей ядролық полигоны Семей Ипр ядролық сынақтар Роман Василенко Қазақстан ядролық қарусыздану
Источник: dknews.kz
