1045
Арман Қоржымбаев Бас редактор
Senior Advisor-ға берген эксклюзивті сұхбатында швед пракадемигі және халықаралық бизнес-стратег Алекс Матрссон мырза жуырда қол қойылған Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы бейбіт мақсаттағы ядролық ынтымақтастық туралы келісім екіжақты энергетикалық уағдаластықтан әлдеқайда кең мағынаға ие екенін айтады.
Матрссон мырзаның пікірінше, бұл келісімді геосаяси және технологиялық өзгерістерге үнемі бейімделіп отырған екі мемлекеттің экономикалық дипломатиясының жаңа кезеңін институционалдық деңгейде бекітетін стратегиялық құрал ретінде қарастырған жөн. Негізінен сауда немесе инвестицияға жол ашатын дәстүрлі коммерциялық келісімдерден айырмашылығы, бейбіт ядролық ынтымақтастық ғылыми зерттеулер, инженерлік шеберлік, реттеуші басқару, өнеркәсіптік стандарттар, білім беру және озық технологияларды дамыту салаларында ұзақмерзімді бірлескен жұмыстың негізін қалыптастырады.
Осы сипаттар келісімді белгілі бір инфрақұрылымдық жобамен шектелетін құжаттан стратегиялық интеграцияның ұзақмерзімді платформасына айналдырады.
Матрссон мырза келісім Сауд Арабиясы Vision 2030 аясында өзінің салыстырмалы артықшылықтарын қайта айқындап жатқан кезеңде жасалғанын атап өтеді. Корольдік енді тек табиғи ресурстарға сүйенбей, ұзақмерзімді тұрақты бәсекеге қабілеттілікті қалыптастыра алатын білімге негізделген салаларға жүйелі түрде инвестиция салып келеді.
Матрссон мырзаның бағалауынша, Жоғары мәртебелі тақ мұрагері ханзада Мұхаммед бен Салман Сауд Арабиясын өңірлік экономикалық державадан жаһандық инвестиция мен инновацияның ықпалы артып келе жатқан орталығына айналдыра алды.
Сонымен қатар Президент Дональд Трамптың стратегиялық әріптестікке, өнеркәсіптік инвестицияларға және өзара тиімді экономикалық ынтымақтастыққа қайта басымдық беруі екіжақты байланысты дәстүрлі негіздерінен тыс кеңейтуге айрықша саяси серпін берді.
Стратегиялық сенімді институционалдық ынтымақтастыққа айналдыру
Ақ үйдің Fact Sheet анықтамалық материалына сәйкес, Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы кең стратегиялық серіктестік қазірдің өзінде жасанды интеллект, озық энергетика, инфрақұрылым, денсаулық сақтау, өндіріс және қорғаныс салаларын қамтитын 600 млрд АҚШ долларынан астам жарияланған саудиялық инвестициялық міндеттемелерді қамтиды.
Матрссон мырзаның пікірінше, бұл міндеттемелерді бір-бірінен бөлек мәмілелер ретінде емес, институционалдық сенімді нығайтып, технологиялық ынтымақтастықты кеңейтетін біртұтас экономикалық стратегияның өзара толықтырушы элементтері ретінде қарастырған жөн.
«Бейбіт мақсаттағы ядролық ынтымақтастық туралы келісімнің маңызы — оның стратегиялық сенімді институционалдық ынтымақтастыққа айналдыруында. Ол болашақ индустрияларды, ғылыми әлеуетті және ұзақмерзімді өркендеуді бірлесіп дамытуға мүмкіндік беретін басқару архитектурасын қалыптастырады», — дейді Матрссон мырза.
Осыған байланысты Матрссон мырза келісім Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы қатынастардың ауырлық орталығын дәстүрлі қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықтан стратегиялық экономикалық интеграцияның анағұрлым кешенді моделіне қарай ығыстырады деген қорытынды жасайды.
Енді екі елдің қарым-қатынасы көмірсутектер немесе қорғаныс саласындағы сатып алулармен ғана өлшенбейді. Екі үкімет те ұзақмерзімді ұлттық бәсекеге қабілеттілікті айқындайтын салаларға, соның ішінде озық өндіріс, цифрлық инфрақұрылым, жасанды интеллект, аса маңызды минералдар, ғылыми зерттеулер және адами капиталды дамытуға көбірек инвестиция салып келеді.
Матрссон мырзаның бағалауынша, бұл өзгеріс Сауд Арабиясының Vision 2030 аясындағы ауқымды экономикалық трансформациясы мен Президент Трамптың сенімді стратегиялық одақтастармен әріптестік арқылы АҚШ-тың өнеркәсіптік көшбасшылығын күшейту бағытының барған сайын жақындай түскенін көрсетеді.
Келісімнің негізгі мәніне тоқталған Матрссон мырза:
«Қазіргі Сауд Арабиясы мен АҚШ қатынастарының басты ерекшелігі енді екі елдің бір-бірімен не алмасатынында емес. Негізгі мәселе — олардың бірге не құра алатынында», — дейді.
Өнеркәсіптік экожүйелер мен локализацияны жеделдету
Күтілетін инвестициялар, жаңа жұмыс орындары және жергілікті қамту деңгейіне тоқталған Матрссон мырза Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы бейбіт ядролық ынтымақтастықтың шынайы экономикалық маңызы реактор құрылысына жұмсалатын күрделі шығындарда емес, Сауд экономикасының бірнеше секторында өнеркәсіптік трансформацияны жеделдете алу қабілетінде деп есептейді.
Оның бағалауынша, табысты азаматтық ядролық бағдарламалардың ең үлкен құндылығы электр энергиясын өндіру шеңберінен әлдеқайда ауқымды, күрделі өнеркәсіптік экожүйелер құруында болған.
Мұндай бағдарламалар отандық өндірісті, инженерлік қызметтерді, ғылыми-зерттеу институттарын, техникалық білім беруді, цифрлық инфрақұрылымды және жоғары маманданған жеткізу тізбектерін дамытады. Бұл салалар бастапқы инфрақұрылым құрылысы аяқталғаннан кейін де экономикалық құн қалыптастыруды жалғастыра алады.
Бастаманың түпкі мақсатын түсіндіре отырып, Матрссон мырза:
«Бейбіт ядролық ынтымақтастықтың ең ұзақ сақталатын мұрасы физикалық инфрақұрылым емес. Оның басты нәтижесі — өнеркәсіптік әлеует, технологиялық егемендік және жаһандық деңгейде бәсекеге қабілетті адами капитал қалыптастыру», — дейді.
Матрссон мырза Сауд Арабиясының мұндай кең экономикалық пайданы игеруге ерекше мүмкіндігі бар екенін айтады, өйткені келісім Vision 2030 аясындағы Корольдіктің өнеркәсіптік локализация стратегиясымен тікелей үндеседі.
Дайын технологиялық шешімдерді толығымен импорттаудың орнына Сауд Арабиясы білім мен технология трансферіне, кадрларды дамытуға, жеткізушілерді жергіліктендіруге және ішкі өндірістік қуатты кеңейтуге басымдық беріп келеді.
Сондықтан Матрссон мырза келісім мына мамандар мен ұйымдарға сұранысты айтарлықтай арттырады деп күтеді:
- саудиялық инженерлер мен ядролық ғалымдар;
- киберқауіпсіздік мамандары және цифрлық жүйелер архитекторлары;
- жоба менеджерлері және озық өндіріс мамандары;
- құрылыс компаниялары, техникалық қызмет көрсету провайдерлері және ғылыми-зерттеу институттары.
Жергілікті құзыреттердің кеңеюі ішкі құн тізбектерін нығайтып, жалпы экономикадағы өнімділікті арттыратын жоғары білікті жұмыс орындарын құруы ықтимал.
Инвестициялық архитектура кеңейіп келеді
Ақ үйдің Fact Sheet материалына сәйкес, Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы кең экономикалық серіктестік 600 млрд АҚШ долларынан астам жарияланған саудиялық инвестициялық міндеттемелерді қамтиды.
Олардың қатарында:
- 20 млрд АҚШ доллары — жасанды интеллект деректер орталықтары мен энергетикалық инфрақұрылымға;
- 80 млрд АҚШ доллары — жетекші саудиялық және америкалық компаниялар қатысатын трансформациялық технологияларға;
- 14,2 млрд АҚШ доллары — озық энергетикалық шешімдерге;
- 4,8 млрд АҚШ доллары — коммерциялық авиацияға;
- 5,8 млрд АҚШ доллары — денсаулық сақтау саласындағы өндіріске;
- 5 млрд АҚШ доллары — Energy Investment Fund қорына;
- 5 млрд АҚШ доллары — New Era Aerospace and Defense Technology Fund қорына;
- 4 млрд АҚШ доллары — Enfield Sports Global Sports Fund қорына бағытталған.
Матрссон мырзаның пікірінше, бейбіт ядролық ынтымақтастық туралы келісімді осы кең инвестициялық архитектураның стратегиялық толықтырушысы ретінде қабылдау қажет.
Себебі ол аталған инвестициялар ұзақмерзімді перспективада анағұрлым жоғары құн қалыптастыра алатын технологиялық және өнеркәсіптік негізді кеңейтеді.
GCC және MENA үшін өңірлік маңызы
Матрссон мырза Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы бейбіт ядролық ынтымақтастық туралы келісімнің салдары екіжақты қатынастар шеңберінен шығып, Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі (GCC), кең араб әлемі және Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка (MENA) өңірі үшін елеулі стратегиялық мәнге ие екенін айтады.
Оның бағалауынша, келісім озық технологиялық әріптестіктің экономикалық жаңғыруды, институционалдық әлеуетті күшейтуді және өңірлік өнеркәсіпті дамытуды қалай қолдай алатыны жөнінде маңызды прецедент қалыптастырады.
Сауд Арабиясы Vision 2030 бағдарламасын жүзеге асыруды жалғастырған сайын Корольдік ғылыми зерттеулердің, озық өндірістің, инженерлік шеберліктің және білімге негізделген индустриялардың өңірлік платформасына айналып келеді.
Матрссон мырзаның пікірінше, бұл үдеріс өңірлік экономикалық интеграцияны бірнеше бағытта күшейте алады:
- трансшекаралық инвестицияларды ынталандыру;
- өңірлік жеткізу тізбектерін кеңейту;
- жұмыс күшінің ұтқырлығын арттыру;
- ұқсас әртараптандыру стратегияларын жүзеге асырып жатқан GCC және араб экономикалары арасындағы ынтымақтастыққа жаңа мүмкіндік беру.
Ол Сауд Арабиясының экономикалық трансформациясының жалғасуы өңірлік жеткізушілерге сұранысты арттыру, бірлескен ғылыми жобаларды ынталандыру, халықаралық капитал тарту және GCC-дің жаһандық экономикадағы ұжымдық бәсекеге қабілеттілігін күшейту арқылы бүкіл өңірге оң әсер етеді деп есептейді.
Өңірлік өсім туралы Матрссон мырза:
«Сауд Арабиясы технологиялық және өнеркәсіптік тұрғыдан ілгерілеген сайын, бүкіл өңір мықты институттар, тереңірек экономикалық интеграция және ортақ өркендеуге арналған кең мүмкіндіктер арқылы пайда көреді. Өңірлік бәсекеге қабілеттілік енді жекелеген мемлекеттің табысына ғана емес, GCC, араб әлемі және кең MENA өңірі аясындағы озық құзыреттердің ұжымдық дамуына тәуелді», — дейді.
АҚШ-тың өнеркәсіптік көшбасшылығын күшейту
АҚШ тұрғысынан алғанда, Матрссон мырза бұл келісімді өзара тиімді стратегиялық әріптестікті дамыта отырып, америкалық өнеркәсіптік көшбасшылықты нығайтатын маңызды мүмкіндік деп есептейді.
Оның пікірінше, бұл құрылым Президент Дональд Трамптың америкалық өндірісті кеңейтуге, жоғары қосылған құны бар экспортты арттыруға, елдің технологиялық бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге және ауқымды халықаралық инвестициялық ынтымақтастық арқылы жаңа жұмыс орындарын құруға бағытталған ұстанымымен тығыз байланысты.
Америкалық компаниялар, инженерлік фирмалар, ғылыми-зерттеу институттары және технология жеткізушілері әлемдегі ең ауқымды азаматтық ядролық бағдарламалардың бірінің алдыңғы қатарынан орын алса, келісім ұзақмерзімді коммерциялық мүмкіндіктер қалыптастырып, АҚШ-тың озық технология, инженерлік шеберлік және реттеуші сараптама салаларындағы жаһандық көшбасшылық позициясын нығайта алады.
Матрссон мырзаның пікірінше, кең стратегиялық әріптестік экономикалық дипломатияның америкалық өркендеуге ықпал етіп қана қоймай, ортақ инвестиция мен инновацияға негізделген ұзақмерзімді геосаяси байланыстарды да күшейте алатынын көрсетеді.
Екі тарап үшін де пайдасын қорытындылай келе, Матрссон мырза:
«Ең мықты халықаралық әріптестік — екі ел де бірге бәсекеге қабілетті бола түсетін әріптестік. Америкалық инновацияны Сауд Арабиясының ұзақмерзімді инвестициялық амбицияларымен ұштастыру арқылы Президент Трамптың стратегиясы АҚШ өнеркәсібін күшейтеді және Америка Құрама Штаттарының ең маңызды стратегиялық қатынастарының бірін тереңдетеді», — дейді.
Жаһандық дипломатия және қалыптасып келе жатқан халықаралық тәртіп
Екіжақты қатынастардан кеңірек қарастырғанда, Матрссон мырза бұл келісім жаһандық дипломатия мен қалыптасып келе жатқан халықаралық экономикалық тәртіптегі кең өзгерістерді көрсетеді деп есептейді.
Оның пікірінше, XXI ғасырдағы геосаяси ықпал дәстүрлі күш өлшемдеріне ғана емес, ғылыми ынтымақтастық, технологиялық инновациялар, институционалдық басқару және ұзақмерзімді экономикалық интеграция арқылы сенімді серіктестік орната алу қабілетіне барған сайын көбірек тәуелді болады.
Осы тұрғыдан Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы бейбіт ядролық ынтымақтастық туралы келісім бейбіт ядролық технологиялар саласындағы ынтымақтастық, жоғары сапалы реттеу, ғылыми алмасу және халықаралық ядролық қаруды таратпау міндеттемелеріне сәйкес жауапты технологиялық даму үшін ашық әрі айқын механизмдер құру арқылы стратегиялық әріптестіктің халықаралық тұрақтылықты қалай күшейте алатынын көрсететін мысал ретінде қарастырылады.
Матрссон мырзаның пікірінше, мұндай келісімдер экономикалық дипломатияның өзара байланысы тереңдеп келе жатқан әлемде мемлекеттер тұрақтылық, ықпал және ұзақмерзімді өркендеу қалыптастыратын негізгі құралдардың біріне айналғанын көрсетеді.
Ол:
«Болашақ халықаралық тәртіпті тек стратегиялық бәсеке ғана емес, сенімді серіктестердің инновация, инвестиция және ортақ өркендеу қалыптастыратын институттар құра алу қабілеті де айқындайды. Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы бейбіт ядролық ынтымақтастық туралы келісім экономикалық дипломатияның стратегиялық сенімді ұзақмерзімді институционалдық ынтымақтастыққа айналдыру арқылы халықаралық тұрақтылықты қалай нығайта алатынын көрсетеді», — дейді.
Матрссон мырза халықаралық бәсекеге қабілеттілік озық өндірісті цифрлық технологиялармен, ғылыми зерттеулермен және тұрақты ішкі жеткізу тізбектерімен біріктіре алу қабілетіне барған сайын көбірек тәуелді екенін де атап өтеді.
Осы тұрғыдан келісім Сауд Арабиясына өндірісті жергіліктендірумен шектелмей, күрделі өнімдерді, инженерлік сараптаманы және технологиялық қызметтерді өңірлік әрі жаһандық нарықтарға экспорттай алатын халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті өнеркәсіптік кластерлер қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Талдауын қорытындылай келе, Матрссон мырза:
«Экономиканы әртараптандыру инвестиция нақты әлеуетке айналған кезде ғана табысты болады. Бейбіт мақсаттағы ядролық ынтымақтастық туралы келісім Сауд Арабиясына дәл осындай мүмкіндік береді: қаржылық капиталды өнеркәсіптік шеберлікке, технологиялық көшбасшылыққа және тұрақты ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілікке айналдыруға жол ашады», — дейді.
Алекс Матрссон мырза туралы
Алекс Матрссон мырза — швед пракадемигі және халықаралық бизнес-стратег. Ол жаһандық көзқарасы бар көшбасшы, тәлімгер, кәсіпкер, аға оқытушы, зерттеуші және халықаралық бизнес саласындағы беделді кеңесші.
Ол Швециядағы International Business Strategy мамандығы бойынша №1 түлек атанған.
Матрссон мырзаның жаһандық құн тізбегінің әртүрлі буындарында бизнесті бастау, жүргізу және басқару бойынша мол тәжірибесі бар. Ол инвесторлармен, шағын және орта кәсіпорындармен, трансұлттық корпорациялармен, мемлекеттік мекемелермен, университеттермен және көпсалалы ғылыми-зерттеу институттарымен халықаралық деңгейде жұмыс істеген.
Ол мемлекеттік саясат, бизнес-стратегия, өнеркәсіптік маркетинг, коммерциялық дипломатия және зерттеулерді коммерцияландыру мәселелері бойынша стратегиялық бастамаларды қолдайды.
Жоғары білім беру саласында Матрссон мырза серендиптілікке, инновацияға және синергия қалыптастыру күшіне сенеді. Осы ұғымдардың жиынтығы оның білім таратуға бағытталған қызметінің негізін құрайды.
Ол мазмұны жағынан қатаң әрі практикалық тәсілді қолданады. Матрссон мырза студенттерге негізгі бизнес-концепцияларды жүйелі түрде меңгертумен қатар, олардың рефлексивті ойлау қабілетін дамытуға ұмтылады.
Оның мақсаты — студенттердің ең озық білімдерін конструктивті түрде практикада қолдануына мүмкіндік беру. Сол арқылы олар өз жергілікті қауымдастықтарының, өңірлерінің және тұтас қоғамның әлеуметтік әрі экономикалық әл-ауқатын арттыруға үлес қоса алатын құнды мамандарға айналуы тиіс.
Оның ғылыми қызығушылықтары сауданы ілгерілету, дамушы нарықтар, бизнестің тұрақтылығы және халықаралықтандырудың желілік тәсілі төңірегінде шоғырланған.
Алекс Матрссон мырза — Швецияның оңтүстік-шығысындағы жағалауда орналасқан Кальмар қаласынан шыққан скандинавиялық The House of Matrsson әулетінің мүшесі.
Оның ұстанымдары консервативтік қағидаттарға, білімге, дәстүрге және жаһандық игілікке берік негізделген.
Жеке қызығушылықтарының қатарында көк киттер, араб жылқылары, классикалық музыка, этикалық капитализм, дін, мәдениет, Скандинавия елдері, GCC өңірі және Орталық Азия, әсіресе Қазақстан бар.
Сауд Арабиясы АҚШ ядролық келісім бейбіт атом Vision 2030 Алекс Матрссон стратегиялық әріптестік
Источник: dknews.kz
